Coalitieakkoord stuit op stevige kritiek: langer doorwerken, kortere WW en hogere zorgkosten
Nog voordat alle plannen officieel zijn ingevoerd, roept het nieuwe coalitieakkoord al forse weerstand op. Niet alleen vanwege de inhoud, maar ook vanwege de stapeling van maatregelen die veel Nederlanders direct in hun dagelijks leven zullen voelen. Zo wordt de WW-duur verkort, gaat de pensioenleeftijd omhoog en stijgen de zorgkosten, terwijl bezuinigingen in de sociale zekerheid eveneens op tafel liggen.
Het akkoord markeert een duidelijke koerswijziging en zet de toon voor een politiek beladen periode. Omdat het kabinet beschikt over slechts 66 zetels, zal het voor vrijwel ieder wetsvoorstel steun moeten zoeken bij andere partijen. Dat belooft een uitdagend traject te worden.
Een minderheidskabinet met grote plannen
De coalitie heeft ambitieuze hervormingen aangekondigd die de komende jaren stap voor stap moeten worden ingevoerd. Door het ontbreken van een Kamermeerderheid is de politieke speelruimte beperkt. Elk afzonderlijk plan zal langs de meetlat van de Tweede Kamer worden gelegd, waarbij compromissen onvermijdelijk lijken.
Juist dat maakt de situatie spannend: ingrijpende maatregelen zonder vaste meerderheid zorgen vrijwel altijd voor felle debatten, zowel in Den Haag als daarbuiten.
Zorg: hogere kosten en strenger pakket
Eigen risico omhoog
Een van de meest besproken onderdelen is de zorg. Het eigen risico gaat in 2027 omhoog naar 460 euro. Tegelijk wil het kabinet voorkomen dat mensen bij één behandeling meteen in financiële problemen komen. Daarom wordt een maximum van 150 euro per behandeling ingevoerd.
Ad
Toch vrezen critici dat de jaarlijkse verhoging vooral mensen met een lager inkomen raakt, omdat zij relatief vaker zorg nodig hebben.
Bezuinigingen in het basispakket
Verder wordt het basispakket strenger. Vrij verkrijgbare medicijnen worden niet langer vergoed en er moet circa 150 miljoen euro worden bespaard op geneesmiddelen. Ook verdwijnt huishoudelijke hulp uit de basisverzekering per 2029; gemeenten springen alleen nog bij wanneer het echt niet anders kan.
Voor wijkverpleging gaat bovendien een eigen bijdrage gelden voor iedereen, wat opnieuw leidt tot zorgen over toegankelijkheid van zorg.
Preventie en leefstijl
Tegenover de bezuinigingen staan investeringen in preventie. Zo trekt het kabinet 35 miljoen euro uit om de vaccinatiegraad te verhogen. Ook komt er een suikertaks op frisdranken. Daarnaast wordt de minimumleeftijd voor sigaretten en sekswerk verhoogd naar 21 jaar.
Uitkeringen en toeslagen: korter, lager en eenvoudiger
Kortere WW
Op de arbeidsmarkt verandert eveneens veel. Waar de WW-uitkering nu maximaal twee jaar duurt, wordt die periode teruggebracht naar één jaar. Het kabinet wil hiermee mensen sneller laten doorstromen naar nieuw werk.
Critici wijzen erop dat dit vooral risico’s oplevert voor mensen in sectoren waar herplaatsing lastiger is.
Pensioen en AOW
De AOW-leeftijd wordt vanaf 2033 gekoppeld aan de gemiddelde levensverwachting. Door mensen langer te laten doorwerken, verwacht het kabinet 2,7 miljard euro te besparen. Voor veel werknemers betekent dit dat zij pas op latere leeftijd recht krijgen op een AOW-uitkering.
Arbeidsongeschiktheid
Wie arbeidsongeschikt raakt, krijgt in de toekomst vaak een lagere uitkering. De maximale uitkering daalt met 20 procent. Ook verdwijnt de speciale, hogere uitkering voor volledig arbeidsongeschikten (IVA) voor nieuwe gevallen. Dat punt leidt tot veel zorgen bij belangenorganisaties.
Vereenvoudiging toeslagen
Wel wil het kabinet het toeslagenstelsel vereenvoudigen. Kinderbijslag en kindgebonden budget worden samengevoegd tot één vast bedrag per kind. Ook komt er bijna gratis kinderopvang voor werkende ouders, via directe betaling aan kinderopvangorganisaties.
Daarnaast blijft er een aparte staatssecretaris verantwoordelijk voor het afhandelen van de toeslagenproblematiek, die nog altijd niet volledig is opgelost.
Asielbeleid: strenger, maar met spreiding
Op het gebied van asiel kiest het kabinet voor een strenger beleid. Bij een te hoge instroom kan een tijdelijke stop worden ingevoerd op asielprocedures, inclusief beperking van nareis voor mensen met subsidiaire bescherming, behalve in uitzonderlijke situaties.
De spreidingswet blijft bestaan, zodat asielzoekers eerlijk over gemeenten worden verdeeld. Ook komt er een asieltop, waarbij Nederland samen met andere EU-landen wil onderzoeken of aanvragen vaker buiten Europa kunnen worden afgehandeld.
