Europarlementariër Dirk Gotink (NSC) heeft zware verwijten geuit richting Frans Timmermans en Diederik Samsom.
Volgens Gotink is er over een langere periode Europees belastinggeld gebruikt om hun eigen politieke agenda te versterken. Dat zou zijn gegaan via subsidies aan goed gefinancierde ngo’s die dicht tegen hun beleid aanleunen. Die organisaties zouden met dat geld vervolgens lobbyactiviteiten hebben afgestemd om het beleid van de Europese Commissie te ondersteunen. Gotink noemt dit ondoorzichtig en mogelijk schadelijk voor het vertrouwen van burgers in de Europese politiek. Hij wil dat er snel en grondig onderzoek komt.
Dirk Gotink is Europarlementariër namens Nieuw Sociaal Contract (NSC), een partij die inzet op betrouwbaarheid van de overheid en strikte verantwoording van publieke middelen. Frans Timmermans is de voormalige vicevoorzitter van de Europese Commissie en was verantwoordelijk voor de Europese Green Deal. In Nederland is hij politiek leider geweest van GroenLinks-PvdA. Diederik Samsom was jarenlang zijn kabinetschef bij de Europese Commissie en eerder partijleider van de PvdA. Beide hebben een grote rol gespeeld in de Europese klimaat- en energiedossiers.
De kern van de aantijging is dat Europese subsidies terechtkwamen bij ngo’s die inhoudelijk nauw verbonden zijn met het beleid van Timmermans en Samsom. Met die middelen zouden deze organisaties hun lobby hebben gecoördineerd, gericht op het vooruithelpen van specifieke beleidsplannen van de Europese Commissie.
Het zou niet gaan om één enkel project, maar om een langere periode waarin dit patroon zich zou hebben afgespeeld. Volgens Gotink is er hierdoor sprake van vervlechting tussen publiek geld en politieke belangen.
Gotink benadrukt dat dit niet alleen een kwestie is van onduidelijke geldstromen. Het raakt volgens hem aan de integriteit van Europese instellingen. Als belastinggeld wordt gebruikt om beleid actief te promoten via organisaties die inhoudelijk al nauw betrokken zijn, dan kan de grens tussen onafhankelijke beleidsvoorbereiding en politieke beïnvloeding vervagen.
Europees geld komt van belastingbetalers uit alle lidstaten. Burgers mogen verwachten dat deze middelen eerlijk, controleerbaar en doelmatig worden besteed. Subsidies aan ngo’s zijn op zichzelf niet ongebruikelijk.
Ze worden vaak ingezet voor onderzoek, projecten in de samenleving, uitvoering van beleid of technische ondersteuning. De spanning ontstaat wanneer subsidies indirect worden benut om politieke agenda’s vooruit te helpen. Dan komt de vraag op tafel of de toekenning en besteding wel transparant is verlopen en of er geen sprake is van belangenverstrengeling.
Daar komt bij dat lobby in Brussel een vaste plek heeft in het beleidsproces. Organisaties, bedrijven en maatschappelijke groepen proberen invloed uit te oefenen en hun standpunten over te brengen.
Dat is toegestaan, mits het eerlijk en open gebeurt. Als gesubsidieerde organisaties hun lobby met publiek geld coördineren, wil de politiek kunnen nagaan of dat binnen de regels valt en of de subsidievoorwaarden dit toelieten.
Bij Europese subsidies gelden doorgaans duidelijke afspraken. Geld moet aan het projectdoel worden besteed, en niet aan partijpolitieke activiteiten. Projecten worden vooraf beoordeeld, en achteraf gecontroleerd via rapportages en audits. Er zijn verschillende instanties die kunnen meekijken als er twijfels ontstaan. Denk aan de Europese Rekenkamer, het Europees Bureau voor Fraudebestrijding (OLAF) en interne auditdiensten van de Europese Commissie. Ook het Europees Parlement kan vragen stellen, hoorzittingen organiseren en om documenten verzoeken.
Daarnaast bestaat in Brussel het Transparantieregister. Daarin laten belanghebbenden zien wie ze vertegenwoordigen en met welke doelen ze lobbyen.
Dit register is bedoeld om het speelveld eerlijker te maken en schimmigheid tegen te gaan. Als ngo’s subsidie krijgen, hoort in hun rapportages zichtbaar te zijn hoe het geld is besteed, welke activiteiten zijn uitgevoerd en welke resultaten zijn bereikt. Worden fondsen anders gebruikt dan afgesproken, dan kunnen subsidies worden teruggevorderd of kunnen sancties volgen.
Gotink roept op tot een onafhankelijk onderzoek. Hij wil dat duidelijk wordt welke bedragen zijn verstrekt, aan welke organisaties, en hoe die middelen zijn ingezet. Op het moment van schrijven is er geen openbare bevestiging van de beschuldigingen en zijn er geen officiële conclusies van toezichthouders. Ook is er nog geen publieke reactie van alle betrokkenen beschikbaar. Het ligt voor de hand dat het Europees Parlement en de Commissie om opheldering zullen worden gevraagd, zeker als er formele schriftelijke vragen worden ingediend of een motie voor onderzoek wordt gesteund.
Mocht een onderzoek uitwijzen dat regels zijn overtreden, dan kunnen de consequenties groot zijn. Dat kan variëren van terugvordering van subsidies tot politieke gevolgen voor betrokken bestuurders en organisaties. Als de aantijgingen niet kloppen, is een helder onderzoek juist belangrijk om de lucht te klaren en het vertrouwen te herstellen. In beide gevallen helpt transparantie om twijfel weg te nemen en de geloofwaardigheid van de Europese instellingen te versterken.
De kwestie raakt aan een bredere discussie over de plaats van ngo’s in het Europese besluitvormingsproces. Ngo’s leveren expertise, signaleren knelpunten en vertegenwoordigen maatschappelijke belangen. Hun inbreng kan beleid beter en effectiever maken. Tegelijk is het essentieel dat duidelijk is wie betaalt, wie profiteert en wie invloed uitoefent. Dat vraagt om heldere subsidievoorwaarden, strikte rapportageverplichtingen en zichtbare scheidslijnen tussen projectuitvoering en politieke beïnvloeding.
De aantijgingen van Gotink kunnen leiden tot een herziening van subsidieprocedures of extra waarborgen. Denk aan strengere toetsing van aanvragen die betrekking hebben op lobby-achtige activiteiten, meer openbaarmaking van contacten tussen ngo’s en beleidsmakers, en vaker onafhankelijke evaluaties van gesubsidieerde projecten. Zulke stappen kunnen helpen om de schijn van partijdigheid te voorkomen en om misbruik te detecteren.
Uiteindelijk draait dit om vertrouwen. Vertrouwen dat belastinggeld zorgvuldig wordt besteed. Vertrouwen dat beleid tot stand komt op basis van open debat en feitelijke onderbouwing. En vertrouwen dat instellingen optreden als regels worden overtreden. Of de aantijgingen nu standhouden of niet, een zorgvuldig onderzoek biedt duidelijkheid. Dat is nodig voor de stabiliteit van het Europese beleid en voor de geloofwaardigheid van de mensen en organisaties die daar een rol in spelen.
Dirk Gotink legt een ernstige kwestie op tafel: de vermeende inzet van EU-geld, via ngo-subsidies, om specifieke beleidsdoelen te promoten. Zonder hard bewijs is terughoudendheid geboden, maar de vragen die hij stelt zijn legitiem. Transparantie, controle en verantwoording zijn onmisbaar als het gaat om publiek geld. Een onafhankelijk en grondig onderzoek kan de feiten boven tafel krijgen. De uitkomsten kunnen grote gevolgen hebben voor de betrokkenen, maar vooral voor het vertrouwen in de Europese instellingen. Juist daarom is het belangrijk dat deze zaak serieus wordt genomen en zorgvuldig wordt beoordeeld.
